Diehl, Willem

Werken van Diehl
1903 Ingangspaviljoen
1903 Kiosk Driessen
1903 Graf Familie Kooij
1905 Zypendaalseweg 2
1905 Apeldoornseweg 41A t/m 57
1906 Paul Krugerstraat 1
1906-1910 Woonhuizen
1910 Cronjéstraat 2
1912 Cronjéstraat 4
1910 Velperweg 8
1911 Bothaplein 1
1915 Woonhuizen
1915 Luxortheater
1916 Garage Steenstraat
1920 Bakkerstraat 58
1925 Verzendhuis Kerkstraat
1925 Café-Restaurant Royal
1930 Vestagebouw
1935 Stedenbouwkundig plan Sterrenberg
Leven van Diehl
Literatuur

Overzicht van Diehls ontwerpen, chronologisch geordend:
Bij ‘onbekende’ opdrachtgever is dit waarschijnlijk de ‘Maatschappij tot Exploitatie van het Landgoed Sonsbeek’ van Hendrik Kooij jr. cs.
Aan een aantal gebouwen van Diehl is een aparte webpagina gewijd.

Adres: Velperplein (voor Musis Sacrum)
Bouwjaar: 1903
Stijl: Jugendstil/Art Nouveau
Opdrachtgever: Maatschappij tot Exploitatie van het Landgoed Sonsbeek
Gebruik bij oplevering: Ingangspaviljoens Tentoonstelling van Toegepaste Moderne Kunst (22 augustus tot 1 oktober 1903.
Literatuur:
Wentink, H. (1998). Willem Diehl: architect in Arnhem.
Utrecht: Uitgeverij Matrijs. pp. 9, 19-22.

Adres: Steenstraat (bij Velperpoortstation)
Bouwjaar: 1903
Stijl: Jugendstil/Art Nouveau
Literatuur:
Wentink, H. (1998). Willem Diehl: architect in Arnhem.
Utrecht: Uitgeverij Matrijs. pp. 20, 22.

Adres: Begraafplaats Moscowa
Bouwjaar: 1903
Stijl: Jugendstil/Art Nouveau
Opdrachtgever: Hendrik Kooy jr.
Beschrijving:
In 1903 schreef de Arnhemse industrieel Hendrik Kooy jr. een prijsvraag uit voor een grafmonument voor zijn overleden vrouw. Diehl ontwierp een rechthoekig graf met een lage ommuring. Linksachter op het graf staat een beeld van de Vlaamse beeldhouwer Alfons J. Strijmans. Het stelt een een vrouw voor die de bezoeker met haar hand tot stilte maant en heet 'De Stilte'.
Literatuur:
Wentink, H. (1998). Willem Diehl: architect in Arnhem.
Utrecht: Uitgeverij Matrijs. pp. 18, 22-23.

Adres: Zypendaalseweg 2-4 / Cronjéstraat 1
Bouwjaar: 1905
Stijl: Jugendstil/Art Nouveau
Opdrachtgever: Firma M.L.C. Belderbos; opdracht in 1904
Gebruik bij oplevering: Winkel/woonhuis
Gebruik sinds december 2005: kantoor Direct Telesales

Adres: Apeldoornseweg 41A t/m 57
Bouwjaar: circa 1905
Stijl: Jugendstil/Art Nouveau
Opdrachtgever: Maatschappij tot Exploitatie van het Landgoed Sonsbeek
Gebruik bij oplevering: Kantoren/herenhuizen
Gebruik anno 2005: Eigenaar ABC Makelaardij heeft de panden te huur/koop aangeboden
Beschrijving:
De woningen vormen vrijwel symmetrisch geheel. Alle huizen hebben uitkragende erkers. De gevels zijn uitgevoerd in baksteen met natuurstenen details rond de vensters en ingangspartijen. De verschillende toppen van de gevels worden bekroond door penanten met ornamenten.
Literatuur:
BONAS-databestand/Archiwijzer

Burgers, J. e.a. (2000). Toppers 2. Arnhemse bedrijfspanden met een eigen gezicht.
Velp: Stichting Arnhemse Verbeelding. pp. 68-69.

Adres: Paul Krugerstraat 1
Bouwjaar: circa 1906
Opdrachtgever: Maatschappij tot Exploitatie van het Landgoed Sonsbeek
Beschrijving: Een gesloten bakstenen gevel met een smalle zeshoekige toren op de hoek van de Paul Krugerstraat en Apeldoornseweg. In die hoek is een natuursteen ingemetseld met de naam van de architect. De toren mondt uit in een eivormig helmdak. Vemeldenswaard is de ingangspartij aan de Krugerstraat met siermetselwerk en houten ornamenten.
Literatuur: Wentink, H. (1998). Willem Diehl: architect in Arnhem.
Utrecht: Uitgeverij Matrijs. p. 36.

Adres: Sonsbeekweg 12
Bouwjaar: 1906
Literatuur: Burgers, J. e.a. (2000). Toppers 2. Arnhemse bedrijfspanden met een eigen gezicht.
Velp: Stichting Arnhemse Verbeelding. pp. 8-9.

Adres: Sonsbeekweg 16-18
Bouwjaar: circa 1906
Opdrachtgever: Maatschappij tot Exploitatie van het Landgoed Sonsbeek

Adres: Cronjéstraat 7, 9, 11
Bouwjaar: circa 1906
Opdrachtgever: Maatschappij tot Exploitatie van het Landgoed Sonsbeek
Adres: De La Reijstraat 6, 8, 10
Bouwjaar: circa 1907
Opdrachtgever: Maatschappij tot Exploitatie van het Landgoed Sonsbeek

Adres: Cronjéstraat 8, 6814 AH Arnhem
Bouwjaar: 1908
Opdrachtgever: Maatschappij tot Exploitatie van het Landgoed Sonsbeek
Gebruikershistorie:
1981- : De Bruijn Burgers, communicatie en advies
Sinds : Bige Eskens & Van Schravendijk, advocaten
Literatuur:
Burgers, J. e.a. (2000). Toppers 2. Arnhemse bedrijfspanden met een eigen gezicht.
Velp: Stichting Arnhemse Verbeelding. pp. 58-59.

Adres: De La Reijstraat 2-4
Bouwjaar: circa 1910
Opdrachtgever: Maatschappij tot Exploitatie van het Landgoed Sonsbeek

Adres: De La Reijstraat 5-7
Bouwjaar: circa 1910
Opdrachtgever: Maatschappij tot Exploitatie van het Landgoed Sonsbeek

Adres: De La Reijstraat 9
Bouwjaar: 1910
Naam: Zonneweelde
Gebruikershistorie:
1995- : EW dienstengroep, schoonmaakbedrijf; verhuist naar de Sweerts de Landasstraat 27
sinds :
Literatuur:
Burgers, J. e.a. (2000). Toppers 2. Arnhemse bedrijfspanden met een eigen gezicht.
Velp: Stichting Arnhemse Verbeelding. pp. 62-63.

Adres: De La Reijstraat 11-13
Bouwjaar: 1911
Gebruikershistorie:
1911- woonhuis en atelier (aangebouwd in 1920) van Willem Diehl, architect van dit pand
sinds :
Literatuur:
Burgers, J. e.a. (2000). Toppers 2. Arnhemse bedrijfspanden met een eigen gezicht.
Velp: Stichting Arnhemse Verbeelding. pp. 62-63.

Adres: Cronjéstraat 2
Bouwjaar: 1910
Opdrachtgever: Onbekend
Stijl: Jugendstil/Art Nouveau
Gebruik bij oplevering: kantoor-woonhuis
Gebruikershistorie:
1910: assurantiekantoor E. Aartsen
1920: dames Braams en dhr. J. Hoevers, mr. C.M. Böthlingk; notaris (secretaris Geldersche Maatschappij voor Geschied- en Letterkunde Prodesse Conamur)
1920: notariskantoor A.C. de Wilde en in woonhuis J. Hoevers: Zwart, notaris - 1996: Centrale Technische Dienst Arnhem, reparatie en groothandel radio en tv
sinds 1997: Bedrijfspand/kantoor van de firma Direct Teleservice
Beschrijving:
In gevel: ‘Anno 1910’. Voordat Direct Teleservice het pand betrok, stond het jarenlang leeg en was door krakers bewoond. Bij de renovatie in 1996-97 werd de koepel op het dak teruggeplaatst.

Literatuur:
Burgers, J. e.a. (2000). Toppers 2. Arnhemse bedrijfspanden met een eigen gezicht.
Velp: Stichting Arnhemse Verbeelding. pp. 54-55.

Caderius van Veen, D. & Ploeg, H. van der (1996). Verliefd op Arnhem. Deel 2.
Arnhem: Arnhemse Courant/Gelders Dagblad. p. 3.

Vereniging Voor Vreemdelingenverkeer (1921). Arnhem als woonplaats.
Arnhem: V.V.V. p. 53.

Adres: Cronjéstraat 4 en 4a
Bouwjaar: 1912
Opdrachtgever: Onbekend
Stijl: Jugendstil/Art Nouveau
Gebruik bij oplevering: winkel op benedenverdieping (nr. 4) en woonhuis op bovenverdieping (nr. 4a)
Gebruikershistorie
winkel op benedenverdieping; nr. 4
1915: Wijn- en cognachandel J. van der Huls
1920: kantoorboekhandel M.R. Goossens jr.
1925: modehuis R. Spier
: Modish Style, mode
: Broekema en Deen, makelaars
-1995: Ricoh Automatisering
1996-2004: De Graaf Contracting
sinds juli 2005: Kasteel Kiekeboe, kinderopvang

woonhuis op bovenverdieping; nr. 4a
1915: G. Riemer; van beroep stalhouder met stallen in de Walstraat
1920: A.G. Busscher; van beroep leraar aan de H.B.S.
1925: A.S. Macrander; van beroep kleermaker
1930: M.L. Reichenberger; van beroep koopman
Literatuur:
Burgers, J. e.a. (2000). Toppers 2. Arnhemse bedrijfspanden met een eigen gezicht.
Velp: Stichting Arnhemse Verbeelding. pp. 56-57.

Caderius van Veen, D. & Ploeg, H. van der (1996). Verliefd op Arnhem. Deel 2.
Arnhem: Arnhemse Courant/Gelders Dagblad. p. 3.

Adres: Velperweg 8
Bouwjaar: 1910
Opdrachtgever: E.D. Engelberts (koopman bij Firma Van de Wall & Co)
Beschrijving: Dit pand stond in Arnhem jarenlang bekend als het ‘Voorzorg-gebouw’. Ziekenfondsverzekeringmaatschappij ‘De Voorzorg’ hield hier jarenlang kantoor. De Jugendstil van Diehl (tegeltableaus naast de erker in de voorgevel, gebruik van natuursteen) wordt hier gecombineerd met een chaletachtige stijl (houtwerk, houten balustrade).
De tegeltableaus zijn ontworpen door de vermaarde aardewerkfabriek ‘De Porceleijne Flesch’ uit Delft.
Literatuur: Burgers, J. e.a. (2000). Toppers 2. Arnhemse bedrijfspanden met een eigen gezicht.
Velp: Stichting Arnhemse Verbeelding. pp. 80-81.

Adres: Bothaplein 1
Bouwjaar: 1911
Beschrijving:
Villa met drie bouwlagen en een zolder onder een samengesteld pannendak met twee topgevels aan de zijde van het Bothaplein. Het huis heeft gebogen erkers met een fijnmazige roedenverdeling, ontleend aan de cottagestijl. Tot 1998 was de Hogeschool Arnhem Nijmegen hier gevestigd.
Literatuur:
BONAS-databestand/Archiwijzer

Burgers, J. e.a. (2000). Toppers 2. Arnhemse bedrijfspanden met een eigen gezicht.
Velp: Stichting Arnhemse Verbeelding. pp. 66-67.

Adres: Bothaplein 2
Bouwjaar: circa 1915
Opdrachtgever: Onbekend

Adres: Paul Krugerstraat 10-22
Bouwjaar: circa 1915
Opdrachtgever: Maatschappij tot Exploitatie van het Landgoed Sonsbeek

Adres: Steijnstraat 4-6 en 8-10
Bouwjaar: circa 1915
Opdrachtgever: Maatschappij tot Exploitatie van het Landgoed Sonsbeek

Adres: Steijnstraat 3, 5, 7
Bouwjaar: circa 1915
Opdrachtgever: Maatschappij tot Exploitatie van het Landgoed Sonsbeek

Adres: De Wetstraat 1
Bouwjaar: circa 1915
Opdrachtgever: Onbekend

Adres: Willemsplein 10 (tot 1963: Nieuwe Plein 47); Luxor-theater Bouwjaar: 1914-1915
Stijl: Art Deco
Opdrachtgever: F.A. van Laeken
Gebruik bij oplevering: Bioscoop
Gebruik anno 2005: Eigenaar Gemeente Arnhem laat het gebouw renoveren

Adres: Steenstraat 58
Bouwjaar: circa 1916
Gebruik bij oplevering: Garage

Adres: Bakkerstraat 58 (winkelpui)
Bouwjaar: circa 1920
Gebruik bij oplevering: winkelpui

Adres: Kerkstraat 23/Pastoorstraat 12
Bouwjaar: circa 1925
Gebruik bij oplevering: kantoor
Beschrijving: Kantoorgebouw voor lakenhandel en verzendhuis van de firma Van Oostveen. In 2005 verbouwd door woningcorporatie Vivare met winkelruimte op de begane grond en studentenhuisvesting op de eerste en tweede verdieping.

Naam: Café-Restaurant Royal
Adres: Willemsplein 46
Bouwjaar: 1925
Einde: 1944; verwoest in de ‘Slag om Arnhem’ na bombardement op de Willemskazerne, zondag 17 september 1944. In 1951-1952 werd café-restaurant Royal op de oude plek in een geheel nieuw pand voortgezet.
Opdrachtgever: directie Café-Restaurant Royal
Gebruik bij oplevering: Café-Restaurant Royal
Literatuur:
Stempher, A.S. (1968). Sjouwen door Oud-Arnhem.
Arnhem: Gijsbers & Van Loon. pp. 91.

Wentink, H. (1997). Willem Diehl, architect : een onderzoek naar oeuvre, architectonisch idioom en positie.
Ongepubliceerde doctoraalscriptie.

Wentink, H. (1998). Willem Diehl: architect in Arnhem.
Utrecht: Uitgeverij Matrijs.

Adres: Jansbuitensingel 5, Arnhem; Vesta gebouw
Bouwjaar: 1930
Stijl: Diehls latere werk
Opdrachtgever: N.V. Verzekeringsmaatschappij VESTA
Gebruik bij oplevering: Bedrijfspand/kantoor van N.V. Verzekeringsmaatschappij VESTA
Gebruik anno 2005: Bedrijfspand/kantoor Westermeijer Groep

Adres: Landgoed De Sterrenberg
Jaar: 1935
Type: Stedenbouwkundig plan
Opdrachtgever: Gemeente Arnhem

Willem Diehl wordt in 1876 in Den Haag geboren. Hij volgt in die stad vanaf 1890 de Ambachtsschool en vertrek in 1898 naar Antwerpen, waar hij op het bureau van Emile Thielens (architect van de Antwerpse Zoo) gaat werken. Hij ontmoet de bekende architect Emile van Averbeke en trouwt met zijn zus.
Diehl vertrekt naar Brussel, waar hij via architect George Hobé kennis neemt van de Italiaanse Jugendstil-architect D’Aronco.
Op 6 december 1902 vestigt hij zich in Arnhem, in de Jacob Cremerstraat, Hij verwerft wat kleinere opdrachten. Zijn eerste opdracht voor een huis was meteen groots: het hoekpand Zypendaalseweg 2-4 / Cronjéstraat 1.
Vele huizen in de nieuwbouwwijk Transvaalbuurt zijn van zijn hand. Grote projecten volgen: 1914 het Luxor-Theater, 1925 Cafe-restaurant Royal en 1930 het Vestagebouw. Met deze drie gebouwen bepaalt Diehl in belangrijke mate het aangezicht van het Willemsplein (Luxor in het westen, Royal in het oosten en Vesta in het noorden). Hij gaat zelf in 1911 in één van zijn ontwerpen wonen: De La Reijstraat 11.
Willem Diehl sterft in 1959.

Biografie wordt nog aangevuld vanuit de werken van H. Wentink.

DeBONAS-databestand/Archiwijzer
De Gelderlander.

Caderius van Veen, D. & Ploeg, H. van der (1996). Verliefd op Arnhem. Deel 2.
Arnhem: Arnhemse Courant/Gelders Dagblad. pp. 2, 3.

Burgers, J. e.a. (2000). Toppers 2. Arnhemse bedrijfspanden met een eigen gezicht.
Velp: Stichting Arnhemse Verbeelding. pp. 8-9, 46-47, 52-59, 62-63, 66-69, 80-81.

Lavooij, W. (1990). Twee eeuwen bouwen aan Arnhem. Jongere bouwkunst vanaf 1840.
Zutphen: De Walburg Pers. pp. 22, 74-75, 76, 90, 107-108.

Wentink, H. (1997). Willem Diehl, architect : een onderzoek naar oeuvre, architectonisch idioom en positie.
Ongepubliceerde doctoraalscriptie.

Wentink, H. (1998). Willem Diehl: architect in Arnhem.
Utrecht: Uitgeverij Matrijs.