Villa's Marguerite, Nova en Schoonoord

Architect/bouwontwikkelaar Hendrik Willem Fromberg kreeg op 1 september 1849 toestemming van de gemeenteraad om grond bij het zogeheten Tamboersbosje ten noorden van de spoorlijn Utrecht-Arnhem te kopen. Fromberg betaalde 50 cent per vierkante el en mocht op het terrein negen huizen bouwen.
De eerste villa’s die hij bouwde, stonden aan de Amsterdamseweg, op het gedeelte dat nu tussen het stationsgebouw Sonsbeekzijde en de Bovenbrugstraaat ligt. Deze drie villa’s kregen in de loop van de jaren de namen Marguerite, Nova en Schoonoord. De witgepleisterde woningen waren opgetrokken in een eclectisch-neoclassicistische stijl.
Fromberg liet het niet bij deze huizen. In een tijdsbestek van vijftien jaar bouwde hij tussen de Amsterdamseweg en de spoorlijn tientallen van deze grote huizen, waarvan Beaulieu het imposantst is.
Villa Marguerite stond even ten noorden waar nu de stationsuitgang Sonsbeekzijde is. Schoonoord stond op de hoek met de Bovenbrugstraat (zuidoostzijde) en Nova stond tussen beide villa’s in.

In een door Fromberg ontworpen en bewoonde villa (Bethanië) aan de Bovenbrugstraat vestigde zich in 1884 het Diaconessenhuis. Het ziekenhuis breidde steeds meer uit en slokte tussen 1890 en 1900 ook twee van de drie villa’s aan de Amsterdamseweg op, eerst Schoonoord, daarna Nova.
De villa’s van Fromberg aan de Bovenbrugstraat (Villa Cara, Emma, Bethesda en Paulina) werden ook opgekocht en in gebruik genomen door het Diaconnessenhuis of aan haar verwante stichtingen.
Na de verhuizing van het Diaconessenhuis in 1932 naar de nieuwbouw op het voormalige terrein van het Artilleriepark bij de Lawick van Pabststraat zijn de Marguerite, Nova en Schoonoord niet meer geschikt voor gezinsbewoning en werden ze gesloopt.
Er werden nieuwe eengezinsportiek- bovenwoningen gebouwd, die in de jaren negentig van de 20ste eeuw moesten wijken voor de plannen rondom Arnhem-Centraal (modernisering stationsgebied en verlegging Amsterdamsweg).

Vanaf de Pels Rijckenstraat kijken we over de Amsterdamsweg heen de Bovenbrugstraat in. Op de hoek van de Bovenbrugstraat / Amsterdamseweg is villa Schoonoord een onderdeel geworden van het Diaconessenhuiscomplex. Links naast Schoonoord, de villa Nova.

We staan weer in de Pels Rijckenstraat en zien het Diaconessenhuis met Schoonoord en Nova (uiterst links).
Tegenover Schoonoord staat op de westhoek van de Bovenbrugstraat en de Amsterdamseweg Villa Paulina. Deze creatie van Fromberg was vanaf 1896 in gebruik door de Pauline Stichting. Deze instelling was door het Diaconnessenhuis opgericht als rusthuis voor oudere dames.

Arends, A. Het ontstaan van de woonwijk Oud-Heijenoord. Website.

De Gelderlander.

Dietz, H. & Ketelaars, T. (1990). Johanna Stichting 1900-1990; negentig jaar zorg voor kinderen met een lichamelijke handicap. Arnhem: Stichting Fonds Johanna Stichting.

Heusden-Sleutel, A.C. van (1995). Van minimale hulp tot optimale zorg. 150 jaar ziekenhuiszorg in Arnhem.
Arnhem: Ziekenhuis Rijnstate. pp. 24-27, 49-50.

Stempher, A.S. (1968). Sjouwen door Oud-Arnhem.
Arnhem: Gijsbers & Van Loon. pp. 113-116.

Vredenberg, J. (2005). Heijenoord en Lombok. Van landgoed tot stadsuitbreiding in Arnhem.
Utrecht: Uitgeverij Matrijs. pp. 24-28.


Afbeeldingen uit bovenstaande literatuur, Gelders Archief en Bibliotheek Arnhem.
Foto's 2005-2007: Stijn de Vries.