Molen 'De Harmonie'

Op de prent van Gottheil is slechts een molen te zien. In 19de eeuw hebben in totaal drie molens in de omgeving van de Amsterdamseweg gestaan. De literatuur over de drie windmolens aan en bij de Amsterdamseweg schept veel verwarring over de namen en de ligging van de molens. Vooral de bijschriften bij de afbeeldingen van Gottheil en Couwenberg in de literatuur zijn verschillend. Waar stonden nu precies De Harmonie, De Verwachting en De Hoop?

De Hoop was de bekendste molen aan de Amsterdamseweg. In 1870 werd de molen verplaatst naar Klarendal en is daar nog steeds met de nieuwe naam De Kroon in vol bedrijf te bewonderen. Bij de Amsterdamseweg stond de molen op de hoek van de Frombergstraat en Frombergdwarsstraat. Een positie die onmogelijk kan kloppen met de molen op het gezicht van Gottheil. Molen De Hoop valt dus af.

Als we ervan uitgaan dat Julius Gottheil een juiste stand van zaken weergeeft van het moment dat hij op het dak van Hotel Bellevue staat (1855), dan moet de molen De Harmonie zijn. De Verwachting is namelijk in 1853 gesloopt en De Harmonie twee jaar later.
Dit klopt met het gegeven dat, na aanleg van de spoorlijn in 1845, De Verwachting ten zuiden van de spoorweg kwam te liggen en De Harmonie aan de noordzijde. Een laatste aanwijzing is het gebouw met de rokende schoorsteen naast de molen. Dit moet de metaalgieterij van Thomassen zijn, die deze in 1851 naast zijn molen - inderdaad De Harmonie - was begonnen.
De molen op de litho van Gottheil is dus De Harmonie, de meest noordelijke van de twee molens aan het begin van de Amsterdamseweg.

Namen: De Harmonie
Bouwjaar: ca 1820
Gebruiksperiode: ca 1820-1851
Einde: sloop 1854
Ligging: Amsterdamseweg
Aandrijving: windmolen
Type: stellingmolen
Functie: oliemolen

Arends, A. Het ontstaan van de woonwijk Oud-Heijenoord. Website.

Crone, C.F.A. & Vredenberg, J. (2007). De Burgemeesterswijk. Wonen op stand bij Park Sonsbeek in Arnhem.
Utrecht: Uitgeverij Matrijs. p. 18.
Janssen, G.B. (1999). Arnhemse molens en hun geschiedenis.
Utrecht: Uitgeverij Matrijs. pp. 52-57, 59, 62, 95-99.

Markus, A. (1907). Arnhem omstreeks het midden der vorige eeuw met geschiedkundige aanteekeningen.
Arnhem: Gijsbers & Van Loon, 1975; ongewijzigde herdruk van de uitgave uit 1907. pp. 464.

Meurs, M. van (2002). Arnhemse verhalen en gebeurtenissen – 2.
Utrecht: Uitgeverij Matrijs. pp. 119-121.

Potjer, M. (2005). Historische Atlas van Arnhem. Van Schaarsbergen tot Schuytgraaf. Amsterdam: SUN. pp. 34-35.

Vredenberg, J. (2005). Heijenoord en Lombok. Van landgoed tot stadsuitbreiding in Arnhem.
Utrecht: Uitgeverij Matrijs. pp. 12-15.



Afbeeldingen uit bovenstaande literatuur, Gelders Archief en Bibliotheek Arnhem.
Foto's 2005-2007: Stijn de Vries.