Heidemaatschappij

Overzicht
Geschiedenis
Beschrijving
Literatuur

Naam: Heidemaatschappij
Adres: Sickeszplein 1, Arnhem
Bouwjaar: 1912-1913
Stijl: Zakelijkheid
Architect: Karel Petrus Cornelis de Bazel (Den Helder 14-2-1869 / Amsterdam 28-11-1923)
Opdrachtgever: Nederlandsche Heidemaatschappij
Gebruik bij oplevering: kantoor Nederlandsche Heidemaatschappij (tot 1998)
Gebruik sinds 1998: gebouw “De Bazel”: kantoor Hekkelman Advocaten en Notarissen (onder diverse namen)

De Nederlandsche Heidemaatschappij was opgericht in 1888 en wilde rond 1910 voor haar snel groeiende activiteiten een nieuw hoofdkantoor. Het oog viel op het uitbreidingsplan ‘de Braamberg’ in Arnhem. Aan de Apeldoornseweg was ruimte genoeg voor een nieuw groot pand. De Heidemaatschappij bedong wel dat de grond gratis ter beschikking gesteld werd. Daarboven op kreeg de maatschappij nog een subsidie om de verhuizing van Utrecht naar Arnhem mogelijk te maken. In totaal investeerde de gemeente een bedrag van fl 67.000,00 om de Heidemaatschappij binnen haar grenzen te krijgen.
De architect K.P.C. de Bazel kreeg de opdracht om het nieuwe gebouw te ontwerpen. Plaquettes bij de ingang herinneren aan de architect (links bij de ingang) en aan de eerste steenlegging op 11 november 1912 door prins Hendrik (rechts bij de ingang). Op 22 september 1914 werd het kantoor officieel in gebruik genomen.
Het gebouw was zeer modern voor haar tijd. Zo was de grote hal de eerste constructie in Nederland met een gewapend betonskelet. Verschil moest er zijn in die dagen: in het voorgebouw zetelde de directie en in de achterbouw werkte het lagere personeel.

In 1961/62 werd naast het hoofdkantoor een kantoorflat gebouwd om ruimte te geven aan de ambtenaren die in een groot centralisatieproject van de verschillende regionale kantoren naar Arnhem verhuisden.
De Koninklijke Nederlandsche Heidemaatschappij (Heidemij) werd in de jaren tachtig van de 20ste eeuw gesplitst in verschillende werkmaatschappijen. In 1997 werd de maatschappij omgedoopt tot Arcadis. Het hoofdkantoor daarvan is nog steeds in Arnhem gevestigd, aan de Utrechtseweg 68. Ook een historische plek, want hier stond vroeger het illustere ‘Hotel Bellevue’, waar koningin-moeder Anna Paulowna graag mocht verblijven in een speciaal voor haar gebouwde dependance. In het najaar van 2005 wordt een deel van de activiteiten van Arcadis verplaatst naar de 70 meter hoge Rijntoren (de westelijke toren) aan het Stationsplein, op een steenworp afstand van het hoofdkantoor aan de Utrechtseweg.

Het voormalige kantoor van de Heidemaatschappij is een machtig bakstenen bouwwerk van grijs-gele stenen en een plint van koolteer. In het metselwerk is een geometrisch meanderwerk weergegeven. Het hoge leistenen dak wordt bekroond met een lantaarn/koepel.
De plintbanden, dorpels, goten afdekstukken, de traptreden, kolommen, enz. zijn van donkergroen syanit. Aan de buitenzijde is het betonskelet van de hal niet te herkennen.
De representatieve ingang wordt gesierd door vier kalkstenen beelden van Gijs Jacobs van den Hof, die vele beeldhouwwerken in Arnhem op zijn naam heeft staan (Vestagebouw, Gele Rijder, Karel van Gelre, Verzetsmonument). In het portiek zijn twee tekstplaquettes aangebracht van de eerste steenlegging (rechts) en de architect (links). Verder staan op de plaquettes de namen van de verschillende bestuurders die hebben bijgedragen aan Arnhem en de Heidemaatschappij in de bouwjaren.

Beks, M. & Heusden, W. van (1983). Beeldenvaart door Arnhem.
Arnhem: Stichting Festival Arnhem. pp. 14-15.

Burgers, J. e.a. (2000). Toppers 2. Arnhemse bedrijfspanden met een eigen gezicht.
Velp: Stichting Arnhemse Verbeelding. pp. 6-7.

Fockema, D., Hogerlinden J.G.A. & Wal, G. van der (1913). Gedenkboek van Arnhem 1813-1913.
Rotterdam: N.V. W.N.J. van Ditmar’s Uitgevers Maatschappij. pp. 142.

Janssen, G.B. (2004). Middelen van bestaan
In: Meurs, M.H. van e.a. (Eds.) (2004). Arnhem in de twintigste eeuw.
Utrecht: Uitgeverij Matrijs. pp. 108-143, pp. 118, 119.

Lavooij, W. (1990). Twee eeuwen bouwen aan Arnhem. De stedebouwkundige ontwikkeling van de stad.
Zutphen: De Walburg Pers. pp. 85.

Meurs, M.H. van e.a. (Eds.) (2004). Arnhem in de twintigste eeuw.
Utrecht: Uitgeverij Matrijs. pp. 56-58.

Schie, R. van (foto’s), Wentink, H. (tekst) & Lavooij, W. (inleiding) (1999). Stadsschoon in Arnhem. Bouwen in de twintigste eeuw.
Utrecht: Uitgeverij Matrijs. p. 18.

Stenfert Kroese, H.E. & Neijenesch, D. W. (1919). Arnhem en zijn toekomstige ontwikkeling.
Arnhem: Thieme. pp. 337-340.

Vredenberg, J. (2002). Handel, nijverheid en industrie. Bedrijfsgebouwen in Arnhem.
Utrecht: Uitgeverij Matrijs. pp. 37.



Afbeeldingen: uit bovenstaande literatuur en Gelders Archief.
Foto’s 2005: Stijn de Vries.