Watertoren Stenen Tafel

Overzicht
Geschiedenis
Watertoren aanbouw
Literatuur

Naam: Stenen Tafel, Watertoren
Adres: Weg achter het Bos 1, 6822 LV Arnhem
Bouwjaar: 1928
Vredenberg (1999) en Ranft, (2004, p. 148) spreken van de bouwjaren 1925-1926; Ranft, (2004, p. 149) en de overige literatuur noemen 1928.
Stijl: Amsterdamse School
Architect: Johannes van Biesen (1892-1968)
Opdrachtgever: N.V. Arnhemsche Waterleiding Maatschappij
Gebruik bij oplevering: watertoren en uitspanning
Gebruik sinds 1967: Restaurant De Steenen Tafel (wisselende eigenaren; sinds 1998: Cornelissen c.s.)

Aan de Bosweg in Arnhem, onder aan de heuvels van in de ijstijd ontstane stuwwal, liggen de resten van het karthuizerklooster Monnikhuizen, gesticht door graaf Reinald II van Gelre in 1342. Bij het klooster was op de kloosterhof een begraafplaats. In 1572 werden de monniken als gevolg van de Tachtigjarige Oorlog en de Reformatie gedwongen het klooster te verlaten. Vanaf 1578 werd het complex gesloopt.
Eén van de grafzerken van het vroegere klooster is bewaard gebleven onder de naam ‘de Steenen Tafel’. De grafzerk ligt omgedraaid bovenaan op de heuvel van het Klarenbeekse Bos. Ook van het vroegere klooster Mariendaal zijn zulke 'stenen tafels' bewaard gebleven.
Al in de 19de eeuw was deze ‘Steenen Tafel’ een geliefd dagje uit voor veel Arnhemmers, vooral door het geweldige uitzicht dat men vanaf de Cornelsberg over de stad en het rivierenlandschap van Rijn en IJssel had. Zo was daar "Het Vrouwtje van de Steenen Tafel". Zij verkocht in de buurt van de Steenen Tafel limonade aan de dorstige dagjesmensen. Ook was, tegen betaling, een verrekijker te huur bij een - op zonnige dagen bij de tafel, op uitzichtklanten wachtende - jongeman. In het laatste kwart van de 20ste eeuw is, door opschietende bomen, van het fenomenale uitzicht weinig overgebleven. Men moet moeite doen om tussen de bomen nog iets te zien van stad en Rijn.

In de jaren twintig van de 20ste eeuw werden in Arnhem o.a. de woonwijken Geitenkamp en Paasberg aangelegd. Voor deze wijken was een nieuwe watertoren nodig om de waterdruk op peil te houden.
In 1928 werd daarom in de buurt van de "De Steenen Tafel" de gelijknamige watertoren gebouwd. De toren bestond uit een waterreservoir met een capaciteit van 600.000 liter (600 m3-600 kuub) water, een restaurant en een traptoren inclusief lift naar het uitzichtpunt boven op de traptoren.
Het restaurant op de begane grond was vroeger een pannenkoekenhuis en een café, later werd het een restaurant. Sinds 1998 zijn Janno Cornelissen & Theo Sigmond de eigenaren. In 2005 werden het restaurant en bijbehorend terras door een ingrijpende verbouwing ruimer en lichter gemaakt.

De 22,5 meter hoge watertoren - hoogste punt 86,5 meter boven NAP - is een ontwerp van de, bij de dienst Gemeentewerken Arnhem werkzame, architect Johannes van Biesen. Het skelet van de toren is een betonconstructie, maar de buitenmuren zijn met baksteen bekleed. Het gebouw heeft een strak, geometrisch uiterlijk, waarin de ronde vormen van de opgaande traptoren fraai contrasteren met het gedrongen, hoekige waterreservoir. In de traptoren zijn drie horizontale banden met vensters aangebracht vanwaar men, op weg naar het uiteindelijke uitzichtpunt, al over de omgeving heen kon kijken. Door de combinatie van technische installatie en uitzichtpunt plaatste Van Biesen het waterreservoir in de al bestaande functie van "De Steenen Tafel": geliefd panoramapunt voor dagjesmensen.

Burgers, J. e.a. (2001). Toppers 3. Smaakmakende etablissementen. Arnhemse cafés en restaurants.
Velp: Stichting Arnhemse Verbeelding. pp. 90-91.

Caderius van Veen, D. & Ploeg, H. van der (1996). Verliefd op Arnhem. Deel 2.
Arnhem: Arnhemse Courant/Gelders Dagblad. p. 30.

Lavooij, W. (1990). Twee eeuwen bouwen aan Arnhem. De stedebouwkundige ontwikkeling van de stad.
Zutphen: De Walburg Pers. pp. 29.

Ranft, F.R. (2004). Nutsvoorzieningen.
In: Meurs, M.H. van e.a. (Eds.) (2004). Arnhem in de twintigste eeuw.
Utrecht: Matrijs. pp. 144-159, pp. 148, 149.

Rhoen, R.P.M. (1986). Klarenbeek in de wandeling. Arnhems eerste stadspark 1886-1986.
Arnhem: Gemeentearchief Arnhem. pp. 29, 30-32.

Schaap, K. & Seebach, C. (1985). Op uw gezondheid.
Arnhem: Gemeentearchief Arnhem. pp. 38, 42, 43, 46.

Schulte, A.G. & Schulte-van Wersch, C.J.M. (1999). Monumentaal groen. Kleine cultuurgeschiedenis van de Arnhemse parken.
Utrecht: Uitgeverij Matrijs. pp. 36.

Stempher, A.S. (2003). Arnhem zo was het, deel 1.
Hoevelaken: Verba. nr. 68.

Vredenberg, J. (1999). Johannes van Biesen. Architect van de Gemeente Arnhem.
Utrecht: Uitgeverij Matrijs. pp. 21-23.


Afbeeldingen uit bovenstaande literatuur, Bibliotheek Arnhem (o.a. Gelderland in Beeld), Gelders Archief (o.a. Topografische Historische Atlas) en Historisch Museum Arnhem.
Foto’s 2005-2008: Stijn en Jan de Vries.