Fromberg, Hendrik Willem
Inhoud
Werken van Fromberg
Leven van Fromberg
Literatuur
Verdwenen werken van Fromberg
|
Bestaande werken van Fromberg
Overzicht van nog bestaande Frombergs ontwerpen, chronologisch geordend:
Naam: Musis Sacrum
Adres: Velperbuitensingel 25 / Velperplein, Arnhem
Bouwjaar: oorspronkelijk ontwerp 1847,
verbouwing met koepels in 1888-1890; rotonde anno 1940
Stijl: Neoclassicisme (sober)
Opdrachtgever 1847: H.W. Fromberg
Restauratie/renovatie: 1982-1983; architect Amsterdam/Tempelman
Gebruik bij oplevering: 1847: gebouw voor zangersfeest;
1890: concertzaal
Gebruik anno 2005: Zalencentrum en café-restaurant (concertzaal en andere zalen worden ook gebruikt voor congressen, presentaties, feesten, enz.)
Naam: Beaulieu
Adres: Mr. D. van Ruijvenpad / Noordelijke Parallelweg 1, Arnhem
Bouwjaar: 1851
Stijl: Neoclassicisme
Opdrachtgever: Jan Jacob van Braam
Restauratie: 1987-1988
Status: Rijksmonument
Gebruik sinds 1988: Appartementencomplex
Adres: Frombergdwarsstraat 25-37, Arnhem
Bouwjaar: 1851
Stijl: Neoclassicisme
Opdrachtgever: J.J. van Braam
Restauratie: 1987-1988
Gebruik bij oplevering: Koetswoning bij Beaulieu
Gebruik anno 2005: Appartementencomplex
Adres: Frombergdwarsstraat 2, Arnhem
Bouwjaar: 1851 (of ca 1882)
Stijl: Neoclassicisme
Opdrachtgever: J.J. van Braam
Gebruik bij oplevering: Rentmeesterwoning bij Beaulieu (vermoedelijk)
Gebruik anno 2005: Woonhuis
Naam: Rosorum
Adres: Amsterdamseweg 233, Arnhem
Bouwjaar: 1852
Stijl: Eclecticisme (neoclassicisme en Lodewijk XIV / barok)
Opdrachtgever: Hendrikje Martinus
Verbouwing: 1932-1933, architect Gerrit Feenstra; 2005
Gebruik bij oplevering: Villa/woonhuis
Gebruik anno 2005: Leeg; wacht op verbouwing tot appartementencomplex
Naam: Fromberghuizen
Adres: Willemsplein 40-44, Arnhem
Bouwjaar: 1853
Stijl: Neoclassicisme
Opdrachtgever: H.W. Fromberg
Gebruik bij oplevering: Herenhuizen
Gebruik anno 2005: Kantoorpanden (makelaardij Hestia-Van Elten, Haaxman-Willemsen e.a.) en deels te huur
Adres: Noordelijke Parallelweg 3, Arnhem
Bouwjaar: ca. 1860
Stijl: Neoclassicisme
Adres: Noordelijke Parallelweg 4, Arnhem
Bouwjaar: ca. 1860
Stijl: Neoclassicisme
Naam: Villa Paulina
Adres: Amsterdamseweg 15, 6814 CM Arnhem; hoek Bovenbrugstraat (westzijde)
Bouwjaar: 1865
Stijl: Neoclassicisme
Restauratie: 2005
Gebruik bij oplevering: Villa/woonhuis
Gebruikershistorie:
1896-1932: rusthuis voor oudere dames van de Pauline Stichting
1979-2004: Instituut De Boer, particulier onderwijs (in 2004 verhuist naar Willemsplein 21)
2005: Renovatie en verbouwing; Architectenburo Bouke Verhaagen)
2006: Leegstand
Februari-maart 2007: Arcadis (Euroconsult)
Maart 2007- : BMB Mott MacDonald
In 2005: Renovatie (Architectenburo Bouke Verhaagen) en te huur aangeboden.
De advertentie:
“grondig gerestaureerde monumentale, karakteristieke kantoorvilla, nieuw ingebouwde liftinstallatie van het souterrain t/m de 2e verdieping, vloeroppervlak totaal ca. 700m2 verdeeld over souterrain, begane grond, 1e en 2e verdieping; huurprijs hoofdgebouw met ca. 10 parkeerplaatsen € 115.000,= per jaar te vermeerderen met BTW; uitzonderlijk goede "zicht" locatie; het hoofdgebouw is grondig gerenoveerd in 2005.”
In 2006 stond het gebouw het hele jaar leeg, wachtend op een nieuwe huurder/gebruiker.
Sinds 19 februari 2007 is het gebouw als kantoor in gebruik door Arcadis.
In maart 2007 verkocht Arcadis haar afdeling Euroconsult aan BMB Mott MacDonald die van het pand aan de Amsterdamseweg haar hoofdkantoor maakte.
Literatuur:
Burgers, J. e.a. (2000). Toppers 2. Arnhemse bedrijfspanden met een eigen gezicht.
Velp: Stichting Arnhemse Verbeelding. pp. 26-27
Vredenberg, J. (2005). Heijenoord en Lombok. Van landgoed tot stadsuitbreiding in Arnhem.
Utrecht: Uitgeverij Matrijs. pp. 27.
Website ‘Oud-Heijenoord’
Naam: Villa Bethesda
Adres: Bovenbrugstraat 3 t/m 11, Arnhem
Bouwjaar: ca.1865
Stijl: Neoclassicisme
Renovatie (deels): 2004
Gebruik bij oplevering: Villa/ dubbel woonhuis
Gebruik anno 2005: Woonhuizen met appartementen
Literatuur:
Vredenberg, J. (2005). Heijenoord en Lombok. Van landgoed tot stadsuitbreiding in Arnhem. Utrecht: Uitgeverij Matrijs. pp. 25-26.
Naam: Kasteel Hoekelum bij Bennekom
In 1846-1849 liet Otto baron van Wassenaer van Catwijk wijzigingen uitvoeren aan het bestaande kasteel. Het huis kreeg een nieuw dak en er werd een nieuwe ingangspartij met een torentje aan de voorgevel toegevoegd naar ontwerp van de Arnhemse architect H.W. Fromberg.
Beaulieu
Leven van Fromberg
Hendrik Willem Fromberg werd met de voornamen Henri Guillaume op 10 november 1812 in Kleef geboren als zoon van een timmerman. Hij vestigde zich in 1840 in Arnhem als architect en ging wonen aan de Nieuwe Kraan. Hij was behalve architect vooral projectontwikkelaar: Fromberg kocht grond, bouwde daarop in eigen beheer en naar eigen ontwerp villa's. Soms kocht hij delen van wijken, om ze vervolgens aan derden te verkopen.
Fromberg was de eerste in Arnhem die woningen buiten de Janspoort liet bouwen. Op 1 september 1849 besluit de raad hem grond te verkopen tegen 50 cent de vierkante el om negen woningen bij het Tamboersboschje (Amsterdamseweg hoek Bouriciusstraat hoek Sweerts de Landasstraat hoek Bovenbrugstraat) te bouwen. Op 8 oktober 1853 krijgt Fromberg fl 7.000,00 van de gemeenteraad om zeven huizen te bouwen op het Willemsplein ‘waarop zich schamele huisjes bevinden’. Hier laat hij de nu bekende Fromberghuizen bouwen.
Fromberg was van 1851 tot 1853 ook eigenaar van villa Bronbeek. In dat laatste jaar verkocht hij huis en omringend grond aan koning Willem III, die er een riant huis (paleis) voor zijn moeder Anna-Paulowna liet bouwen. Vanaf 1860 werd hier het militair invalidenhuis gevestigd.
Fromberg speelde ook een belangrijke rol in het sociale en culturele leven van Arnhem. Het was Frombergs initiatief in1846 dat leidde tot de bouw van het feestgebouw Musis Sacrum in 1847. Ook nam hij het voortouw bij de oprichting (30 december1853) van de Vereeniging "Handwerksbloei", die de verbetering van de leef- en werksituatie van de arbeiders en handwerkslieden tot doel had:
“eene verbetering te brengen in de dagloonen der handwerkslieden, onverschillig tot welk vak van nijverheid behoorende” …. en …. “het te keer gaan van beunhazerij, waardoor gepatenteerde werkbazen zoozeer in hun bestaan benadeeld worden.” Fromberg was de eerste voorzitter van de vereniging (in dat eerste bestuur had ook stadsarchitect Hendrik Jan Heuvelink zitting) en zou dat tot 1866 blijven.
Als eerbewijs voor zijn bouwactiviteiten en culturele verdiensten had de gemeenteraad al op 29 december 1812 besloten een straat temidden van al zijn villa’s op Heijenoord naar hem te vernoemen: Frombergstraat.
H.W. Fromberg overleed op 30 augustus 1882 en werd begraven op Moscowa.
Literatuur
Een uitvoerige beschrijving van de bewonersgeschiedenis van de ontwerpen van Fromberg in Heijenoord staat op de website van Arend Arends: Oud-Heijenoord.
Arends, A. Het ontstaan van de woonwijk Oud-Heijenoord. Website.
Fockema, D., Hogerlinden J.G.A. & Wal, G. van der (1913). Gedenkboek van Arnhem 1813-1913.
Rotterdam: N.V. W.N.J. van Ditmar’s Uitgevers Maatschappij. pp. 100, 101, 102, 104.
Laar, E. van (1966). Hoop op gerechtigheid. De arbeiders en hun organisaties in Arnhem gedurende de tweede helft van de negentiende eeuw.
Arnhem: Gemeentearchief Arnhem. pp. 45-46.
Lavooij, W. (1990). Twee eeuwen bouwen aan Arnhem. De stedebouwkundige ontwikkeling van de stad.
Zutphen: De Walburg Pers. pp. 25-26.
Lavooij, W. (1990). Twee eeuwen bouwen aan Arnhem. Jongere bouwkunst vanaf 1840.
Zutphen: De Walburg Pers. pp. 12, 47, 50, 51, 61.
Vredenberg, J. (2005). Heijenoord en Lombok. Van landgoed tot stadsuitbreiding in Arnhem.
Utrecht: Uitgeverij Matrijs. pp. 14, 17-28.
(C) 2005 - Alle rechten voorbehouden