Dienstverlenende bedrijven vanaf 1945
Werk van (inter)nationale allure
Na de Tweede Wereldoorlog groeide de dienstverlening zeer sterk in Arnhem. In de stad vestigden zich nieuwe grote zakelijke dienstverleners, zoals de Giro. Daarnaast veranderden traditionele bedrijven als de Akzo steeds meer in ‘kantoorondernemingen’, waarbij de fabrieksproductie buiten de stad en Nederland plaatsvond.
De KEMA (Keuring Elektrotechnische Materialen Arnhem) behoorde nooit tot de grote werkgevers van de stad (in 1950, 220 werknemers), maar met het KEMA-keur straalde de wereldfaam van het bedrijf ook op Arnhem af.
De Heidemij was sinds 1888 vanuit Utrecht vooral actief bij de ontginning van de woeste gronden en de aanleg van bossen. Rond 1905 werkte de Heidemij aan de ontginningen van de heidegronden van Schaarsbergen. Gratis grond en een verhuissubsidie maakten de stap naar Arnhem aantrekkelijk en aan de Apeldoornseweg werd in 1914 het door architect K.P.C. de Bazel ontworpen gebouw in gebruik genomen. Begin jaren zestig kregen alle medewerkers van de regionale kantoren een nieuwe werkplek in de Heidemijflat naast het hoofdkantoor. De Heidemij kwam niet veel later in de problemen. Dit leidde in de jaren tachtig tot een opsplitsing in werkmaatschappijen. In 1997 ging het bedrijf verder onder de naam Arcadis. Het hoofdkantoor van deze wereldwijd opererende ingenieursonderneming zetelt inmiddels in de Rijntoren bij het Stationsplein.
Door de explosieve groei van het girale verkeer opende de Postcheque- en Girodienst in 1956, naast de vestiging in Den Haag, ook een provisorisch girokantoor aan het Roermondsplein in Arnhem. Uiteindelijk werd in 1969 het grote girokantoor aan de Velperweg geopend. Inmiddels vindt de verwerking van al het Nederlandse girale verkeer, vanaf 2009 onder de naam ING Bank, alleen nog in Arnhem plaats.
De KEMA werd opgericht in 1927 toen de vraag naar betrouwbare elektrische apparatuur steeds groter werd. Al na vier jaar verhuisde het bedrijf van het voormalige Hotel Bellevue aan de Utrechtseweg naar het landgoed Den Brink. Het karakter en de doorzichten van het landgoed moesten behouden blijven, wat leidde tot een uniek groen bedrijfsterrein. Hier opende in 1938 prins Bernard het nieuwe KEMA-complex met het wereldberoemde kortsluitlaboratorium. Na de oorlog was de KEMA nadrukkelijk betrokken bij de kernenergie. Tot 1977 was een testreactor op het terrein in gebruik, waardoor de KEMA een doelwit werd van de demonstraties van de Anti-Kernenergie Beweging. In de jaren negentig kreeg de KEMA, door de voltooiing van de elektriciteitsinfrastructuur, het steeds moeilijker. Werknemers werden ontslagen en bedrijfsgebouwen gesloten. Het KEMA-terrein werd Business Park Arnhem en in 2007 Arnhem Buiten. Na 2000 groeide de internationaal opererende onderneming weer.
Hardnekkig misverstand
De bijna 97 meter hoge Eusebiuskerk is bij lange na niet het hoogste Arnhemse bouwwerk. Deze eer valt toe aan de TenneT-toren, die 148,2 meter en met antenne zelfs 190 meter hoog is. In de volksmond wordt deze vaak de KEMA-toren genoemd, omdat de toren op het KEMA-terrein staat. Echter, de toren uit 1969 heeft niets te doen met de KEMA, maar met TenneT. Dit bedrijf gebruikt de toren als zendmast. De toren is zeer bepalend in de skyline van Arnhem. In de winter zorgt de verlichte toren dat hij ook in de donkere Kerstdagen niet over het hoofd wordt gezien. In Arnhem-Zuid dient het 78 meter hoge Ooyevaarsnest van de OHRA als dienstverlenende blikvanger.
Afbeeldingen: Bibliotheek Arnhem (o.a. Gelderland in Beeld), Gelders Archief (o.a. Topografische Historische Atlas, Historisch Musem Arnhem, Gemeente Arnhem/Dienst Stadsbeheer, Stijn en Jan de Vries.
(C) 2005 - Alle rechten voorbehouden