Palen en Pollen, Fietsen
Kaart 1874, Grenspalen 8 en 9. Kemperheide en Zwarte Bergen, nu Vliegveld Deelen en Park Hoge Veluwe.
De drie wandeletappes van de 'Palen en Pollen wandeling' brengen u langs een groot aantal palen en pollen. Sommige van de grensmarkeringen liggen te verspreid om op een wandeling aan te doen. Daarom worden ze hier beschreven en pakken we de fiets. De fietspaden zijn deels halfverhard en voor het zien van de Schaarsbergen-pol zijn stevige wandelschoenen aan te bevelen.
Rolbaan Deelen
We fietsen Arnhem uit richting ingang ‘Rijzenburg’ van het Nationale Park De Hoge Veluwe. We nemen daarvoor na de Schelmseweg de Kemperbergerweg. Op de kruising met de Koningsweg gaan we niet linksaf naar de ingang, maar rechtdoor en blijven de (verlengde) Kemperbergerweg volgen. Na ongeveer 1 kilometer komen we op een splitsing en gaan links af, richting Reijnouthoeve. De asfaltweg wordt even klinkerweg, maar al snel weer asfalt. We fietsen nu op de oude rolbaan van Fliegerhorst/Vliegbasis Deelen. Over deze baan werden vroeger de vliegtuigen vanuit de hangars naar de startbaan gebracht (gerold).
We passeren links de Reijnouthoeve, een na de WOII tot boerderij omgebouwde vliegtuighangar. Er zijn vier van deze hoeves rondom vliegveld Deelen, genoemd naar de vier Heemskinderen uit het middeleeuwse epos het Ros Beijaard.
Bij de Reijnouthoeve fietsen we het terrein van de Rondhoutveiling op en horen wellicht vanuit de verte al het geblaf van de honden van de Politiehonden Vereniging ‘De Menthenberg’, die op dit voormalige terrein van de KNAC Slipschool worden getraind. We fietsen de bocht mee van de rolbaan en gaan voorbij de hondenafrichtplaats tot het hek van het Luchtmachtterrein Deelen en parkeren hier de fiets. We zien hier fraai de overgang tussen de vlakke (voormalige) Kemperheide (zuid) en het reliëf van de ‘Zwarte Bergen’ (noord). De glooiing in het akkerland is het traject van de noordelijke aftakking van het 'bommenlijntje'.
We volgen het hek links en lopen langs het bouwland totdat we bij het hek van De Hoge Veluwe komen. Daar staat rechts een 1 meter hoge betonnen grenspaal. Volgens oude nummeringen is dit paal 9, maar deze grenspaal werd hier vlak na WOII neergezet bij de herinrichting van Vliegveld Deelen. Dit type palen zullen we straks bij de Hooilaan ook weer zien.
Nu zit er niets anders op dan op dezelfde weg terug te keren, want hier is alles versperd door de afrastering van Luchtmachtterrein Deelen en de Hoge Veluwe. We zouden nog langs oude hangars van het Fliegerhorst kunnen fietsen en deels het traject van het bommenlijntje volgen, maar we kiezen voor de palen en pollen.
Grenspaal '9' Hek Rolbaan Deelen / Hek Hoge Veluwe, op de 'Zwarte Bergen'
Jachtpaal Deelenseweg
Terug op de rotonde van de Koningsweg gaan we linksaf het fietspad van de Koningsweg (N311) op. Na 1,3 km zijn we op ‘de Viersprong’, de kruising van de Koningsweg en de Deelenseweg. Daar staat rechts, in de tuin van de familie Pluim, een majestueuze, 19e eeuwse lange grenspaal. Het is niet de markering van een gemeentegrens maar van het vroegere grondbezit van de baron Van Heeckeren van Enghuizen (eigenaar van o.a. Sonsbeek) die hiermee te kennen gaf dat alleen hij hier mocht jagen. De tekst op de jachtpaal is na 150 jaar nog goed leesbaar:
Sonsbeek
Privative
Jagt
Heeckeren
van
Enghuizen
Jachtpaal Deelenseweg Jachtpaal van baron Heeckeren van Enghuizen.
Kaart 1874, Grenspalen 10-12
Hoenderloseweg
We fietsen verder langs de Koningsweg en passeren verschillende ontginningsboerderijen rond 1850 en complexen van Fliegerhorst Deelen. We passeren de ingang van de Oranjekazerne aan de Clement van Maasdijklaan en gaan bij ‘Vrijland’ en IPC linksaf richting Hoenderlo. Rondom de voormalige kapel van de missionarissen ‘The Fathers of Mill Hill’ is nu het hoofdkwartier van de Luchtmobiele Brigade gevestigd. Deze missionarissen en de naam Vrijland komen we ook tegen tijdens wandeletappe 1 van de Palen en Pollen route.
De Hoenderloseweg (N804) heette in de 19e eeuw Leipzigerweg, naar een boerderij van Heeckeren van Enghuizen. De baron had een grote bewondering voor Napoleon en noemde zijn ontginningsboerderijen naar steden waar de Franse keizer en veldheer zijn sporen had achtergelaten (Leipzig, Dresden en Moscowa). Op het terrein van de laatste boerderij werd de grote algemene begraafplaats gevestigd.
Na 1,5 km maakt de Hoenderloseweg een flauwe bocht naar rechts en daar staat aan de rechterkant een beschadigde 1 meter hoge betonnen grenspaal. Ook deze paal is betrekkelijk modern, want in de 18e en 19e eeuw stond hier geen grensmarkering.
De grenspaal werd hier geplaatst bij de grenswijzing in 1953. Tot dat jaar liep de grens naar het oosten parallel aan de kleine heuvelrug ‘de Schaarse Bergen’ waar we nu staan. In 1953 jaar kreeg Arnhem er een stuk grond van de gemeente Ede bij en liep de nieuwe gemeentescheiding langs de Hoenderloseweg naar het noorden tot ‘de kop van Deelen’. Daar fietsen we nu naar toe.
Grenspaal Hoenderloseweg Aan de noordrug van 'de Schaarse Bergen'.
Kop van Deelen
Als we naar de ‘Kop van Deelen’ fietsen rijden we verder langs Vliegveld Deelen. Daar stond ‘tot de aanleg van de start- en rolbanen grenspaal 10 op ‘den poll bij de soo genoemde Dorre Struijcken’ .
We passeren rechts de Writsaerthoeve uit 1950. Dit is ook één van de vier heemskinderenboerderijen met dit verschil dat deze boerderij geheel nieuw is opgetrokken en geen verbouwde vliegtuighangar of treinenloods is.
In de bocht ligt links Museum Vliegtuigbasis Deelen en daar tegenover is een parkeerplaats bij een zijingang van het Deelerwoud en een informatiebord voor het knooppunt van Fietsroutenetwerk ‘De Veluwe’ nr 23.
In de hoek links staat een kleine grenspaal. Deze jaren vijftig betonnen paal is om één reden uniek. Aan de Edese kant is het naamplaatje nog aanwezig. Op alle andere grenspalen van dit type zijn de naamplaatjes verdwenen (zie ook wandeletappe 1 Arnhem-Oosterbeek), maar hier is hij bewaard gebleven. Wie weet voor hoe lang?
Sinds 1953 loopt de grens vanaf hier naar het noordoosten, richting Groenendaal. Wij gaan terug naar de 18e eeuwse gemeentegrens om de Schaarsbergenpol te zien.
Hooilaan
Van de Kop van Deelen fietsen we het terrein van de Arnhemse Heide op (zuidoosten). Dit gebied is een militair oefenterrein, maar de paden en wegen zijn vrij toegankelijk. Voorbij de achterzijde van de Writsaerthoeve gaan we door een hek (weer sluiten svp!) en komen in een fraaie beukenlaan. De Hooilaan, vroeger Hooiweg, was de afsplitsing van de Apeldoornseweg naar Deelen en werd in nog oudere dagen ‘Weg naar Deelen’ genoemd. Dat de Apeldoornseweg eens Deventerweg heette, laten we verder buiten beschouwing.
De oude beuken worden ingewisseld voor jonge aanplant en op een driesprong, bij een slagboom, gaan we rechtdoor. Links zien we de afrastering van het Zweefvliegcentrum Terlet en na ongeveer 120 meter zien we tegen dat hekwerk een vierkante, 1 meter hoge, betonnen grenspaal staan.
We parkeren hier de fiets, want in de onmiddellijke nabijheid bevinden zich nog drie grenspalen, waaronder de Schaarsbergenpol. Stevige schoenen zijn nu nodig, want er leidt geen pad langs de palen en we moeten dwars over een stuk heide met veel (verborgen) kuilen en gaten.
Grenspaal Hooilaan 1 Tegen het hekwerk van 'Terlet'.
Vanaf de Hooilaan lopen we door de bomenpartij en volgen een (grens)greppel. Na een zandweg van het militaire terrein komen we weer bij een grenspaal.
Grenspaal Hooilaan 2
Als we het bosje uit zijn, komen we op de heide, of wat daarvan - door het hoog opschietende gras - nog over is. We lopen in één rechte lijn en kunnen waarschijnlijk al de kop van de volgende grenspaal zien.
Grenspaal Hooilaan 3 Op de heide van de 'Schaarse Bergen'. De opening tussen de bomen geeft de gemeentegrens aan.
Schaarse bergen
Verder zien we de ‘heuvelrug’ van de Schaarse Bergen, maar het zicht op de Schaarsbergenpol en lange grenspaal wordt door twee bomen ontnomen. We lopen verder en zien aan de voet van de helling op de top al de ranke grenspaal staan. Dit is de vernieuwde grenspaal ‘in een leegte bij de Schaersbergen’. En het is nog steeds ‘leeg’ hier als je vanaf dit punt over de Arnhemse Heide kijkt.
Grenspaal Schaarsbergenpol
Arnhemse heide vanaf Schaarsbergenpol
We gaan terug naar onze fietsen bij de Hooilaan en fietsen verder in zuidelijke richting. We passeren het motorcrossterrein van de MCA en gaan parallel aan de A50 verder naar de Koningsweg. We steken daar de autorijbaan over naar het fietspad.
Vanaf hier kunnen we kiezen hoe we naar Arnhem terug fietsen. De mooiste route is via de Koningsheide. Daarvoor gaan we rechtsaf en 75 meter voor de Hoenderloseweg (niet de parkeer- picknickplaats aan de linkerkant van het fietspad dus voorbij) een smal geasfalteerd fietspad links in. Op dit fietspad houdt u voortdurend rechts aan en dan komt u vanzelf op de parallelweg van de A12 die u naar de Deelenseweg brengt. Daar linksaf richting Burgers Zoo, Schelmseweg en Arnhem.
(C) 2005 - Alle rechten voorbehouden