Arnhemse Buitenschool

Naam: Arnhemse Buitenschool
Adres: Bosweg 1, 6822 LT KP Arnhem
Bouwjaar: 1908 (hoofdgebouw), 1930 (paviljoens)
Architect: hoofdgebouw: G. Versteeg; paviljoencomplex Henk B. van Broekhuizen
Stijl: paviljoencomplex: Nieuwe Zakelijkheid

Op 3 september 1930 werd de Arnhemsche Buitenschool officieel geopend. De bosrijke omgeving van Arnhem werd uitermate geschikt geacht voor kinderen met astma en tbc. Ook voor andere met de gezondheid kampende kinderen werd een speciale lagere school nodig geacht. In Arnhem was daarom, naar Amsterdams voorbeeld, de Vereeniging Arnhemsche Buitenschool opgericht. Voorzitter B.W. van de Wiel omschreef de doelgroep in 1929 als volgt: “Wij denken aan tal van nerveuze, prikkelbare kinderen; aan de pipsche bleekneusjes die wij in grooten getale in de grote steden, vooral in de volksbuurten aantreffen, aan de vele magere slappe kinderen, die bij de minste inspanning reeds vermoeid zijn.” De gebouwen bestonden uit een combinatie van het in 1908 gebouwde Hotel-Pension ‘Monnikenhuizen’ en een nieuw paviljoencomplex. Het voormalige hotel-pension vormde het hoofdgebouw en daarbij lag een blok van drie, door gangen verbonden paviljoens, twee lighallen, drie openluchtklassen en een rijwielstalling. Het hoofdgebouw kwam in het grondig verbouwde voormalige hotel-pension Monnikenhuizen. Het hotel was waarschijnlijk ontworpen door G. Versteeg. Gemeente-architect H.B. van Broekhuizen ontwierp de verbouwing tot school en voegde de overige gebouwen toe. Bij de bouw stuitte men op de fundamenten van het voormalige karthuizerklooster Monnikenhuizen. Eerst werd een symmetrische groep van drie paviljoens gebouwd, met enkele open lighallen ernaast. In de lighallen stonden eenvoudige bedden waarop de leerlingen konden rusten. De deuren van de lighallen konden helemaal weggeschoven worden, zodat de buitenlucht vrijelijk kom binnenstromen. Later verrees op de plaats van de lighallen een vierde paviljoen. De lokalen hebben vouwpuien met draai- en schuifdeuren en oprolbare glaswanden, die zijn gebaseerd op het voorbeeld van Amerikaanse openluchtscholen. Buitenlucht en zonlicht konden zo volop de lokalen in. Naast de lokalen was er ook nog ruimte gereserveerd voor de openlucht-leskuilen. In het hoofdgebouw, het Economie-gebouw, kwamen de gymzaal en het handenarbeidlokaal. Verder waren er de administratieruimtes, de dokterskamer, de eetzaal en de keuken. De ‘pipsche’ leerlingen kregen namelijk op school zowel een ontbijt als middagmaal. Vaak kregen ze bij het uitgaan van de school nog een boterham mee. In de acht douchehokken in het hoofdgebouw was het driemaal per week verplicht douchen voor de leerlingen.

Achter en haast het hoofdgebouw kwam een geheel nieuw complex naar ontwerp van gemeente-architect H.B. van Broekhuizen. Eerst werd een symmetrische groep van drie paviljoens gebouwd, met enkele open lighallen ernaast. De paviljoens waren de leslokalen en de lighallen waren de rustruimtes. Later verrees op de plaats van de lighallen een vierde paviljoen. De lokalen hebben vouwpuien met draai- en schuifdeuren en oprolbare glaswanden, die zijn gebaseerd op het voorbeeld van Amerikaanse openluchtscholen. Buitenlucht en zonlicht konden zo volop de lokalen in. Om al te fel direct zonlicht tegen te houdenwaren boven de deuren en ramen brede randen aangebracht. Naast de lokalen was er ook nog ruimte gereserveerd voor de openlucht-leskuilen. De kinderen moesten namelijk zoveel mogelijk profiteren van de buitenlucht. De architectuur van de paviljoens is met de witgepleisterde gevels, platte daken en sterk horizontale accenten duidelijk beïnvloed door het Nieuwe Bouwen. Het gebouw markeerde een omslag in het werk van Van Broekhuizen, die eerder werkte in de trant van de Amsterdamse School. Daarvan is zijn ontwerp van de Witte School op de Paasberg een fraai voorbeeld.

De Arnhemse Buitenschool school werd uitgebreid in 1936 en 1955.
Al geruimte tijd staat de Buitenschool open voor meer dan alleen astma- en tbc patiënten. De school aan de Bosweg werkt op dit moment samen met De Radar, een scholencombinatie met locaties verspreid over Arnhem, Oosterbeek en Velp. Aan de Bosweg is het hoofdkantoor van de scholengroep gevestigd. Op De Radar, die weer aangesloten is bij het cluster REC Vierland, krijgen kinderen de kans om vanuit het speciaal onderwijs (leerlingen tot en met 12 jaar) door te groeien naar de vorm van onderwijs die het meest geschikt voor ze is. Vervolgens kunnen ze het voortgezet speciaal onderwijs succesvol afsluiten met een diploma of een baan.

BONAS-databestand/Archiwijzer

Caderius van Veen, D. & Ploeg, H. van der (z.jr./1995). Verliefd op Arnhem. Arnhem: Arnhemse Courant/Gelders Dagblad. p. 40.

De Gelderlander

Dijkerman, P. (1997). Scholen. Honderdvijftig jaar scholenbouw in Arnhem. Utrecht: Uitgeverij Matrijs. pp. 48, 49.

Mentink, G.J. (2004). Onderwijs. In: Meurs, M.H. van e.a. (red.) (2004). Arnhem in de twintigste eeuw. Utrecht: Uitgeverij Matrijs. pp. 230-267, pp. 241.

Rhoen, R.P.M. (1986). Klarenbeek in de wandeling. Arnhems eerste stadspark 1886-1986. Arnhem: Gemeentearchief Arnhem. pp. 9, 33, 34, 35.

Vredenberg, J. (1997). De architectuur van H.B. van Broekhuizen in Arnhem. In: Arnhem de Genoeglijkste, jrg. 17, nr. 1, pp. 8-17.

Vredenberg, J., G. Feenstra en H.B. van Broekhuizen (2006). 'Men kan ook eenvoudigweg een huis bouwen'. In: Bijdragen en Mededelingen Gelre. Jrg. 97, pp. 211-239.



Afbeeldingen uit bovenstaande literatuur, Bibliotheek Arnhem (o.a. Gelderland in Beeld), Gelders Archief (o.a. Topografische Historische Atlas) en Historisch Museum Arnhem.
Foto’s 2007: Jan de Vries.